Հին հայկական ավանդական հարսանիք

Featured

14.01.2018.

Հնում հայկական հարսանիքներն ընդհանրապես սկսվում էին աշնան ամիսներին (որոշ շրջաններում Նավասարդից` օգոստոսի 11-ից սկսած) և ավարտվում Բարեկենդանի վերջին:Մեծ պասից մինչև հաջորդ աշուն հարսանիք չէր լինում;
Որոշ վայրերում հարսանիքների շրջանն ավարտվում էր Տըրընդեզին, այսինքն` այդ ժամանակ ավելի հստակ էր. Տեառնընդառաջից հետո հարսանիք չէին անում, թեպետ եկեղեցին թույլ էր տալիս;
Հարսանիքին նախորդում է խնամախոսությունը, որին առաջ փեսացուն չէր մասնակցում, իսկ այժմ պատգամախոսների հետ հարսնացուի տուն է գնում նաև տղան։ Հրավիրվում են մոտիկ ավագ ազգականները, խոսք առնելուց հետո որոշվում է նշանդրեքի օրը։ Այդ օրը փեսայի հարազատները նվագախմբով ու նվերներով, զարդարված սկուտեղներով կամ զամբյուղներով (խոնչաներով) գալիս են աղջկա տուն։ Հարսը հարդարվում է ընկերուհիների օգնությամբ՝ մի մեկուսացված սենյակում։ Նշանդրման հանդեսը սկսվում է, երբ քավորի կամ սեղանապետի առաջնորդությամբ հարսնացուին ընկերուհիները բերում և նստեցնում են փեսայի մոտ՝ ամենապատվավոր տեղում։ Թամադայի օրվա խորհուրդը ներկայացնող կենացներից հետո փեսացուն իր ձեռքով նշանի մատանին հագցնում է հարսնացուի մատին։ Նշանակվում է հարսանիքի օրը։…
Դե, իսկ բուն հարսանիքին հարկավոր էր լուրջ նախապատրաստվել, քանի որ այն ներառում էր բավական ծախսատար ու ժամանակատար հետևյալ քայլերը.
Հարսնացուի հարսանեկան շորերը տղայի կողմն էր պատրաստում;
Տղայի կողմն էր տանում նաև հարսի քողը և կարմիր ոտնամանները, ուստի հարսանիքին նախորդող օրերից մեկում տղայի տանն էին հավաքվում նրա բարեկամ կանայք և կատարում «բոյչափեքի» ծեսը,
Եթե փեսացուի ազգականներից կամ դրացիներից մեկը սգավոր էր լինում, հայրը կամ մայրը պարտադիր գնում է նրանց տուն և հարսանիքը երաժշտությամբ անցկացնելու թույլտվություն էր խնդրում:
Բուն արարողությունից երկու օր առաջ փեսացուի տանը «տաշտադրեքի» ծեսն էր լինում, որի ժամանակ հարսանիքի հացն էին թխում:
Հաց թխելու հաջորդ առավոտյան տեղի էր ունենում «եզմորթեքի» ծեսը:Այդ ընթացքում փեսացուի տնից մարդ էին ուղարկվում՝ բարեկամներին և ծանոթներին նույն օրվա երեկոյան հարսանիքին հրավիրվելու:Իսկ հրավերը յուրաքանչյուր շրջանում իր առանձնահատկություններն ուներ:
.Այդ օրը փեսացուն իր մի քանի ընկերների հետ գնում էր գերեզմանատուն, իր հին ու նոր ննջեցյալների հոգուն արքայություն բարեմաղթում և վերադառնում:
.Երբ հարսանքավորների մեծ մասը եկած էր լինում, մի ծերունի և մի խումբ երիտասարդներ, մի-մի վառած մեղրամոմ ձեռներին, դհոլ-զուռնայի և մի երկու ջահ բռնողների առաջնորդությամբ գնում էին քավորին բերելու:
.Քավորը կրում էր սպիտակ, կանաչ, կարմիր գույների ժապավեններով ուսկապ:Երբ նա դհոլի  դղրդոցով մտնում էր հարսանքատուն, բոլորը ոտքի էին կանգնում:
.Մինչև հարսանիքը հատուկ արարողակարգով ընտրվում էր չամուսնացած երիտասարդներից կազմված ազապների խումբ: Դրա ղեկավարը՝ ազապբաշին, միշտ պիտի փեսայի կողքին լիներ, իսկ ազապները՝ շարունակ շրջապատեին և պաշտպանեին ամուսնացող զույգին:
. Ազապներն ու ազապբաշին ընտրելուց կամ նշանակելուց հետո տեղի էր ունենում հինա — տանենքը, որը խորհուրդներով լի և բավականին գեղեցիկ ծես էր:
. Հինա տանելուց հետո տեղի էր ունենում փեսացուի շնորհօրհնեքի, սափրման և թագադրման՝ բավականին գունեղ ծեսերը:
19-րդ դարում ընդհուպ մինչև 20-րդ դարի սկզիբը հարսանեկան զգեստի համար կարևոր էր ոչ թե սպիտակ լինելը, այլ այդ շրջանին առավել բնորոշ տարազի մի նոր, հարուստ, ճոխ կարված տարբերակը: Դա պետք է լիներ հատուկ այդ օրվա համար կարված տարազ:
Մոտ 15-20 տարի առաջ կարելի էր որոշ գյուղերում գրանցել եզ մորթելու արարողությունը: Սա մեր հայկական հարսանիքի հնագույն ծեսերից մեկն է: Պահպանվել է և մեզ է հասել տան շեմի ծեսերը՝ ափսե կոտրելը, հարս ու փեսայի ուսին լավաշ գցելը, քաղցրով դիմավորելը, մեղր հյուրասիրելը և այլն:
Հայկական ամուսնական արարողությունը քրիստոնեության ընդունման օրից չի կորցրել իր կրոնական, ավանդական և իմաստային ձևը: :
Պսակադրության ընթացքում մատանիները, որոնք դրվում են փեսայի ու հարսի մատին, նրանց միության  նշանն են, իսկ վառվող մոմերը՝ հոգևոր ուրախության և աստվածատուր շնորհի:
Թագերը, որ դրվում են նորապսակների գլխինի նշան են նրանց ողջախոհության, քանզի Պսակը սուրբ է:
Գինի խմելը նշանակում է, որ նրանք իրենց համատեղ կյանքի թե՛ ուրախությունները և թե՛ դառնությունները միասին պետք է կիսեն և ճաշակեն: Եկեղեցին անհրաժեշտ է համարում, որպեսզի ամուսնանալ ցանկացող տղամարդն ու օրիորդը լինեն մկրտված: Պսակի խորհուրդն անհրաժեշտ է, որ կատարվի եկեղեցու մեջ, եկեղեցականի կողմից խաչեղբոր և ժողովրդի ներկայությամբ:

Реклама

Մայիսի 6

Featured

09.05.2017.

Լրացրու բաց թողնված տառերը:

Մեր աչքերի առջև փռվեցին երբեմնի շեները՝ ամայի ու կիսավեր: Բերդապարիսպների մնացորդների մոտ մի հինավուրց եկեղեցի կար՝ փլված գմբեթով: Պարսպի մի հատվածում ատամնախոր աշտարակ կար: Ճամփի եզրին մամռոտած շիրմաքարեր կային, թեք ընկած խաչքարեր: Ահա և պատմական Ոստան քաղաքի ավերակները: Եղեգիս գետի աջ ափը ամբողջովին ծածկված է այդ քաղաքի ավերված կառույցների քարերով: Նեղ-նեղ փողոցներ, հրապարակներ, իշխանական  դղյակներ, սրբատաշ ու հաստ պատեր, այստեղ-այնտեղ նետված զարդասյուներ, իսկ շուրջը՝ քար լռություն:

2.Կազմիր բառեր հետևյալ արմատներով՝

երբ, բերդ, սուրբ, աջ, զարդ

երբ-երբեմն,երբևիցէ,երբեք 

բերդ-բերդապարիսպ,

սուրբ-սրբազան,սրբատաշ,սրբապիղծ, սրբավայր,  

աջ-աջլիկ, աջակողմյան,

 զարդ-զարդատուփ, զարդանախշ, զարդյասյուն

3.Կազմիր բառեր հետևյալ ածանցներով՝

ավոր-կրոնավոր,

ուրդ-արձակուրդ, պարապուրդ,

որդ-վարորդ, հաճախորդ,

ակ-ամրակ, ազդակ, 

 

4. Գրիր այս բառերի հոմանիշները՝

անդորր-խաղաղ, հանգիստ,

ճամփա-ուղի, ճանապարհ,

երկչոտ-վախկոտ,

ականակիտ-վճիտ,հստակ,մաքուր

 

5.Գտիր տրված հարցերի պատասխանները

Եթե երեկ հինգշաբթի էր, վաղը`շաբաթ, ի՞նչ օր է այսօր-ուրբաթ

Ի՞նչ են ասում գայլերի խմբին-ոհմակ

Ձկների խմբին-վտառ

Ոչխարների խմբին-հոտ

Մեղուների խմբին-պարս

Խոզերի խմբինբոլուկ

Հովազաձորի գերիները

Հովազաձորի գերիները

Ինձ դուր եկավ << Հովազաձորի գերիներ >>-ը  պատմությունը, որովհետև հենց այդ պատումի մեջ կար արկած և ճամփորդական ու սովորեցնող բաներ: Օրինակ այն, որ չի կարելի առանց մեծերի թույլտվության ձորը գնալ: Նրանց մեջ կար մի աղջիկ, որը հիվանդացավ և իր ընկերները իրենց հացն էին կիսում, որ իրեց ընկերուհին շուտ առողջանար: Ես ուզում եմ ասել, որ իրենց ընկերրուհու համար իրենց հացն են կիսում: Ի դեպ այս պատմությունը գրել է Վախթանգ Անանյանը:

Հին ավանդական հարսանիք

14.01.2018.

Ինչո՞վ են տարբերվում ավանդական և ժամանակակից հարսանիքները:

Հարսանիքին նախորդում է խնամախոսությունը, որին առաջ փեսացուն չէր մասնակցում, իսկ այժմ պատգամախոսների հետ հարսնացուի տուն է գնում նաև տղան։

Հին հարսանիքներից  ի՞նչն  է պահպանվել  այսօր:

Պահպանվել է և մեզ է հասել տան շեմի ծեսերը՝ ափսե կոտրելը, հարս ու փեսայի ուսին լավաշ գցելը, քաղցրով դիմավորելը, մեղր հյուրասիրելը և այլն:
Մասնակցե՞լ ես ավանդական հարսանեկան ծեսին: Փորձիր պատմել:

Ավանդական հարսանիքներին չեմ մասնակցել:

Պատրաստիր հարցազրույց  մայրիկի, տատիկի հետ կամ տեսաֆիլմ իրենց հարսանիքների մասին:

Ը-ի ուղագրություն

09.01.2018.

1.Ընկեր, ընթերցել, ընթանալ, ընտրել բառերով կամ նրանց արմատներով 2-ական բառ կազմիր:

Ընկեր-ընկերություն,  ընկերներ,

Ընթերցել-ընթերցանություն, ընթերցարան,

Ընթանալ-ընթացիք, 

Ընտրել-ընտրվել, ընտրություն,

2.Որտեղ անհրաժեշտ է, գրիր ը տառը՝

Հյուրընկալ, անակընկալ, անընկալելի, ակընբախ, ձկընկիթ, սրընթաց, ճեպընթաց, ինքնըստինքյան, կորընթարդ, մթընկա, հատընտիր, գույնզգույն, անստորագիր, հետզհետե, ակընդետ, խոչնդոտ, անընդմեջ, ակընթարթ, մակընթացություն, մթընշաղ, ազգընտիր, վայրընթաց, զուգընթաց:

3. Բարձրաձայն կարդա հետևյալ բառերը և լրացրու շարքերը:

ստել, ստանալ, շտկել, շտապել, սփրթնել, զբաղվել, սպասել, սպրդել, շպրտել, սփոփել, սքանչելի, սկսել, զգայուն, զբոսանք:

ա) բառի սկզբում թույլ ը կա-

բ) ը-ն առաջին հնչյունից հետո է-

Առաջադրանք

14.12.2017.

Իմ կարծիքով տնային աշխատանքը եթե չլիներ մենք չեինք կարողանա դաս և գիտելիքներ ստանաինալ: Ես կուզենայ որ մի հետաքրքիր աշխատանք ստանայ: Օրինակ կուզենայ որ իմ հայրիկին հարց առաջադրվեր և ասեր թե ո՞վ է ավելի խելացի, մայրը որը շատ իմաստուն է, թե նրա որդին որ կարողանում է բազմաթիվ խնդիրներ լուծել:

 

Առաջադրանք10

14.12.2017.

Իմ կարծիքով տնային աշխատանքը եթե չլիներ մենք չեինք կարողանա դաս և գիտելիքներ ստանաինալ: Ես կուզենայ որ մի հետաքրքիր աշխատանք ստանայ: Օրինակ կուզենայ որ իմ հայրիկին հարց առաջադրվեր և ասեր թե ո՞վ է ավելի խելացի, մայրը որը շատ իմաստուն է, թե նրա որդին որ կարողանում է բազմաթիվ խնդիրներ լուծել: